رنگرزی و مواداولیه مورد استفاده در فرش دستباف

رنگ - رنگرزي - پشم - ابريشم- مواد كمكي در فرش دستباف

فرش کرمان(2):
ساعت ۱۱:٥۱ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٦/۱٢/۱٩ 
فرش کرمان(۲): تنظیم و گردآوری : ط-موسوی رنگرزی:کرمان با اعتبار و سربلندی ای که درزمینه صنعت قالیبافی دارد تنها مرک زبافندگی ایران است که تقریبا"بهروری ازرنگهای خارجی رامنع کرده است ولی آلمانی ها موفق شدند. که بازرگانان و استادکاران قالیباف راترغییب کنند تا کالاهای آنهارامورداستفاده قراردهندولی آلمانیهادرکرمان همان طورکه انتظارمی رفت با شکست روبه رو شدند.زیر امردم کرمان برای به دست آوردن مایه های قرمز از قرمزدانه بهره می گیرند.این مایه درآب ودرآفتاب تیره می شود.وهنگامی که با مواداسیدی مخلوط گردد به رنگ قرمزآتشین درمی آیدودرمقابل موادقلیایی رنگی متمایل به آبی به خودمی گیردوچنانچه بااکسیژن ترکیب شودرنگ آن قهوه ای می شود.ونیزمیتوان ازآن رنگی ساخت عینا"شبیه رنگ آهو از طرف دیگر رنگ مصنوعی قرمز که در آلمان تهیه می کردند گر چه شبیه رنگی است که از قرمز دانه به دست می آید ولی مانند آن قابلیت تغییر ندارد.با ابراز تأسف برای فروشندگان آلمانی کلافهایی که با رنگ مصنوعی آنها رنگ رزی شده بود عیناً شبیه رنگی در آمد که با قرمز دانه رنگ می کردند به طوری که این دو رنگ در رنگ رز خانه ها با هم مخلوط گردید و هنگامی که نخستین قالی هایی که با این کلافها بافته شده بود به دست متصدیان پرداخت و شستشوی قالی در نیویورک و لندن رسید قالی ها پس از شستشو رگه دار شدند و دو رنگه شدند و بعضی تخته ها حتی به چند رنگ در آمده بود.ماده اصلی که دررنگ رزی قالی کرمان به کار می رود عبارت است از: نیل مصنوعی،قرمز دانه،روناس،پوست گردو،اسپرک،پوست انار،برگ مو،کاه و حنا برای رنگ رزی کلافها مثل سایر مناطق بافندگی ایران مطلقاً از زاج سفید بهره می گیرند یکی از پیشرفتهایی که اخیراً در زمینه صنعت رنگ رزی نصیب مردم کرمان شده رنگ آمیزی پشم قبل از ریسیدن آن است در حالی که سابقاً این کار بعد از ریسندگی انجام می گرفت در این طریق رنگ تا عمق کلاف نفوذ می کند در نتیجه رنگ قالی یکنواخت از کار در می آید از این شیوه فقط برای رنگ آمیزی قالی هایی که متن ساده دارند و یا مقدار زیادی از متن دیده می شود بهره می گیرند.بیشتر متخصصین هنر ایرانی که به شواهد هنری قرن هیجدهم تکیه دارند در تأکید و تأیید بر این امر متفق القول اند که قالیهای مشهور قدیمی که انها را نقش گلدانی می نامند در یک کارگاه پادشاهی که توسط شاه عباس کبیر در شهر کرمان بنیاد گذاشته شده بافته شده اند نوعی قالی کرمان به نام اسکی کرمان وجود دارد که این نام گذاری بر اساس واژه های بازارهای تجاری عثمانی انجام شده است این قالیها دارای همان ترکیب تزئینی و نقش بندی هستند که قالباً در سایر قالیهای ایرانی دیده می شود یعنی یک ترنج مرکزی چند قسمتی تقریباً بیضی شکل یا لوزی شکل که مرکز قالی را اشغال نموده و چها عدد لچک نیز چهار گوشه زمینه به خود اختصاص داده اند ویژگی این نقش را در گلهای الوان و کوچک می بینیم که معمولاً به رنگهای آبی روشن یا تیره صورتی و یار قرمز ارغوانی هستند و به گلهای گوناگونی که در قسمتهای زمینه و قابهای حاشیه وجود دارند شبیه می باشد در بعضی از این قالیها زمینه قالی با ترنج تزئین شده و لچکها نیز آری از نقش و تزئین هستند در این صورت زمینه قالی به رنگ آج یا قهوه ای روشن و یا اینکه به رنگ کرم می باشد در نقوش تزئینی علاوه بر رنگهایی که گفتیم به رنگهای صورتی سبز روشن سبز زمردی زرد یکنواخت و محکم بر می خوریم بافت قالیهای قدیمی نسبتاً سبک و ارتفاع پرزها کوته یا متوسط است پرز مخملی قالی دارای پرتو ابریشمی بسیار زیبایی است.در طبقه قالیهای دوره قبل از جنگ جهانی در دور ترنج  بته هایی را می توانیم ببینیم که ازگلهای کوچک و یا فقط از گلهای ریزی تشکیل شده اندکه تمام زمینه قالی را می پوشانند زمینه ای که عموماً سفید و یا قهوه ای بسیار کم رنگ است اینها به شاخه ها و ساقه های نرم انعطاف پذیرو یا به شکل حلزونی و یا اسلیمی چسبیده اند.در قالیهای اسکی کرمان تار و پود از نخ پنبه ای هستند پود آنها عموماً از دو رشته نخ پنبه ای تشکیل یافته است یکی از آنها در درون بافت دیده نمیشود و دیگری که نازک تر است و غالباً نیز رنگ قرمز و صورتی دارد در پشت قالی مشهود می باشد بر عکس در قالیهایی که بعداً بافته شده اند پود نازک آبی رنگی وجود دارد که در پشت قالی و در بین دو رشته پودی که دیده نمی شوند و بسیار زخیم تر می باشند خود را می نمایاند در اصل برای گره ها فقط از پشم محلی که با دوام و دارای حالت ابریشمی بوده است استفاده می کردند در امر تجارت قالیهایی به نام راور کرمان زیباترین قالیهای قدیمی و جدید را به وجود می آورند و همچنین قالیهای بدون ترنج کرمان و یا قالیهای قرن نوزدهم با نقش گلدانی یا دسته گلی نیز جزء بهترین قالیها در تجارت هستند پیشوند راور مربوط به فالیهای بسیار زیبایی است که خواستگاه و منشاء بافت آنها مربوط به شهر کوچکی به نام راور در شمال شهر کرمان می شود اینها قالیهایی هستند که توسط صنف قالی بافان کرمان بافته شده اند قالیهای راور بسیار نادر و بعضی بسیار زیبا هستند در روی زمینه آنها خطوطی وجود دارد که به تناوب ترنجهای مرغی شکل به رنگ قرمز ارغوانی قرار گرفته است که یا به چندین بخش تقسیم شده و یا اینکه به نقطه هایی ختم می گردند خارج از این قالیهای نادر راور کرمان شباهت زیادی به قالیهای قدیمی کرمان دارندو اختلافشان با آنها فقط ارتفاع پرز آنها است که اندکی بلند بوده و بافت محکم تر و زخیم تری دارد که قالیهای بافت جدید بافت راور نیز هیچ گونه تفاوتی با قالیهای بافت کرمان ندارند.   منابع و ماخذ:کتاب قالی ایران ، سیسیل ادوارز، خانم میهن دخت صباکتاب آشنایی با طرحهای فرش ایران در جهانکتاب قالیهای ایرانی مواد و ابزار سوابق نقوش شیوه های بافت ترجمه اصغر کریمی
کلمات کلیدی: